Hamilelik döneminde hormonal değişiklikler sonucu, salgı bezlerinde artış ve burun damarlarının genişlemesi ile burun tıkanıklığı değişik derecelerde ortaya çıkar. Bazı anne adayları için burun tıkanıklığı çok rahatsızlık vericidir. Burun etleri (polipler) aşırı derecede büyüyüp, burun deliğinden dışarıya doğru sarkabilir. Normal doğum esnasında da bu durum, bebeğin dışarıya itilmesi eylemi için de sorun oluşturabilir. Önceden Allerjik nezle, burun polibi, kronik sinüzit gibi şikayetleri olan ya da tüm hamilelik boyunca belirgin şikayetleri olan bayanların, KBB hastalıkları açısından muayenesi yararlı olacaktır.

Cerrahi bir tedavi, ancak lokal anestezi altında planlanacak büyümüş bir polip'in veya konka'ların alınması/küçültülmesi şeklinde olabilir. Genel olarak yaklaşım, Anne ve bebeğe zarar vermeyecek ilaç tedavisinin kısa veya uzun dönemli olarak kullanımı şeklinde olmalıdır. Budesonid içeren anti-allerjik spreyler, diğer antiallerjik sprey lere göre allerjik nezle vaya poliplerin küçültülmesi için hamilelikte daha güvenle kullanılırlar. Basit analjezikler (Parasetamol içeren ilaçlar) ve penisilin/sefalosporin grubu antibiyotikler (doktorunuz tarafından)de güvenle tercih edilirler.

GEBELİK-DOĞUM konuları hakkında ayrıntılı bilgi alabileceğiniz;  Op.Dr. Kağan KOCATEPE'nin hazırlamış olduğu bir site olan www.gebelik.org  adresini, anne adayları ve bilgi edinmek isteyen herkese öneririm. 

HAMİLELİK ve

TÜM KULAK BURUN BOĞAZ HASTALIKLARI

Op. Dr. Cem ALTINDAĞ 
Kulak Burun Boğaz hastalıkları uzmanı 
www.kbbistanbul.org

Hamilelik dönemi içinde normal kadın doku/organları ve sistemlerindeki fizyolojik ve hormonal değişiklikler, Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun bölgelerini ilgilendiren bazı rahatsızlıkları ortaya çıkartır. Bazen de, bu şikayetler ciddi boyutlarda olabilir.

BURUN TIKANIKLIĞI 
Nefes alamama ve buna bağlı ağız kuruluğu, hamilelik döneminde çok rahatsız edici olabilir. Anne adaylarının %30 unda görülür, hamileliğin üçüncü ayı sonlarında dikkati çeker ve doğuma kadar daha da artabilir. Bazı kadınların hamilelik boyunca kendilerini nezle/soğuk algınlığına yakalanmış gibi hissetmeleri buna bağlıdır. Hafif burun akıntısı da tıkanıklık ile birliktedir. Sinüs adı verilen kemik içi boşlukların da etkilenmesi ile baş ağrısı olabilir. Östrojen hormonunun vücutta ve tabii, burun mukozasında (döşemesinde) neden olduğu damarlanma, ödem (hücreler arası sıvı toplanması) artışı ve hamilelikte görülen genel vücut hücredışı sıvı artışı, burun tıkanıklığı/akıntısını açıklamaktadır. Son araştırmalar, plasenta/bebeğe ait proteinler veya Annenin kendi hormonlarına karşı gelişen bir alerjik tepkinin de vücuttaki parasempatik sistemi uyararak salgı bezlerinde artış/damarlarda genişleme ve sonucunda burun tıkanıklığı yapabileceğini de göstermektedir.

Tedavi olarak, KBB hast. uzmanı bir doktor kontrolünde burun açıcı ilaçlar (sprey, damla ve tabletler bazen de antibiyotikler) dikkatle kullanılmalıdır. -Siz de, tuzlu su içeren burun spreylerini veya basit sıcak su buharı uygulamalarını birkaç gün için deneyebilirsiniz.- Birçok burun açıcı ilacın, bebeğin gelişimine ciddi olumsuz etki yapabileceği unutulmamalıdır. İlaç içeren burun damlalarının, uzun süreli kullanımda ters etki yapıp daha da sorunu ağırlaştıracağını unutmayınız.

ALLERJİK NEZLE- BURUN ETİ (Polip veya konka büyümesi)

 Allerjik nezle sorununun hamilelik döneminde artması doğaldır ve tedavisinin dikkatli bir şekilde düzenlenmesi gerekir. Burun akıntısı ve diğer şikayetler (hapşırma, baş ağrısı) yan etkileri iyi düşünülmüş ilaçlar ile kontrol altına alınmalıdır. Burun eti (polip) ise, yine artmış ödem ve damarlanma artışı gösteren burun mukozasından kaynaklanır. Konka büyümesi ise, burun yan duvarındaki normalde bulunan etlerin (konkalar’ın) allerji vb. nedenlerle aşırı büyümesidir. Büyümüş burun etleri için ilaç tedavisi ve bazen de cerrahi tedavi planlanabilir. Oksijen ihtiyacı artmış, nefes alma rahatsızlığı olmaması gereken hamilelerde, burun açıklığı için polip veya poliplerin cerrahi işlem ile alınması sırasında modern yöntemler tercih edilmelidir. Astım gibi alt solunum yollarını ilgilendiren şikayetler ise Göğüs hast. uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

ORTA KULAK HAVALANMA BOZUKLUĞU

 Geniz bölgesindeki ödem (mukozal şişkinlik) nedeni ile öztaki borusu ağzının kapanması sonucu orta kulağa giden havanın azalması, orta kulak da negatif basınç etkisi yaratarak; kulak da dolgunluk, basınç hissi, çınlama ve işitme azlığına neden olabilir. Burun tıkanıklığını ortadan kaldıran tedavi ve bol su içilmesi/sakız çiğnenmesi ile şikayetler engellenebilir.

GRİP/GRİPAL ENFEKSİYON

 Grip, influenza adı verilen virusun neden olduğu burun/üst solunum yollarını etkileyen iltihapdır. Gripal enfeksiyon ise Gripe benzer, ancak etkeni diğer tür virüslerdir. Kas ve eklem ağrısı, yüksek ateş, baş ağrısı, burun tıkanıklığı/burun akıntısı ana şikayetlerdir. Grip her yaştan kişiyi etkileyip yaşamı tehdit edebilecek seviyede sorun oluşturabilir.

Hamilelik döneminde bağışıklık sisteminin düşük olması, anne adaylarını grip’e karşı dirençsiz kılar ve grip yakalanma oranı ve komplikasyon adını verdiğimiz istenmeyen sonuçlarla daha çok karşılaşılabilir (bronşit, zatürre vb.).

Grip’den korunma

-Gripli hastalardan uzak durunuz, öpüşmeyiniz, tokalaşmayınız.

-Ellerinizi sık yıkayınız.

-İyi beslenmeli, iyi dinlenmeli, iyi giyinmelisiniz. Stres den uzak kalmalı ve sigara/alkol kullanmamalısınız.

GRİP AŞISI ne zaman yapılmalıdır?

Grip aşısının koruyuculuğu %50-80 arasındadır ve koruma süresi 12 aydır. Kış mevsiminde hamileliği planlayan anne adayları, önceden grip aşısı (hatta diğer aile bireyleri de) uygulatabilir.

Grip riskinde olan hamileler ise gebeliğin üçüncü ayından sonra aşı yaptırabilir.

TEDAVİ

Grip olan hamile hastalar, uzman doktora danışmadan ilaç kullanmamalıdır. (Ancak, basit ağrı kesici/ateş düşürücü olarak, içinde paracetamol bulunan Tylol, Parol, Minocet vb. isimli ilaçlardan birini ve tuzlu su içeren sprey/damlaları 1-2 gün kullanabilirsiniz). Doktorunuz sizin için uygun ilaç tedavisini başlatacak ve yatak istirahati, bol sıvı tüketilmesi gibi tavsiyelere uymanızı isteyecektir.

BURUN KANAMASI

 Hamilelik döneminde, burun mukozasındaki şişkinlik ve damarlanma artışı ile burun kanama ihtimali artabilir. Tüm vücut kan akımının %30-50 artışı, bu sonucu doğurur ve kan damarlarındaki hafif yırtılma/zedelenme burun kanamasına yol açar. Kanama aralıklı olarak tekrar edebilir.

Hangi hamile bayanlarda burun kanaması daha sık görülür?

Sigara/alkol alışkanlığı olan, burun kuruluğu olan, beslenme bozukluğu olan, bağışıklık sistemi düşük olan hamile bayanlarda kanama ihtimali daha fazladır.

Kanama olmasını engellemek için;

-Bol miktarda su içmelisiniz (ort.10-12 su bardağı/gün)

-Bol meyve-sebze tüketmelisiniz.

-Burnunuzu kurutan sigara, havalanması kötü ortamlar dan uzak durmalısınız.

-Burnunuzu şiddetli temizlemekten kaçınınız (her zaman kağıt mendil/havlu kullanınız, su ile temizlemeyiniz).

Burun kanamasında ilk ne yapılmalı?

 Burun öncelikle soğuk su ile pıhtılardan ve kandan temizlenmelidir. Her iki burun boşluğu temizlendikten sonra, oturur pozisyonda ve baş hafif önde iken, parmaklar ile burun kanatları 6-7 dakika sıkıştırılmalıdır. Kan basıncı mümkünse ölçülmelidir. Kanama durduktan sonra, buruna bir gün süre şiddetli temizleme işlemi yapılmamalıdır. Devam eden şiddetli kanamalarda KBB uzmanı bir doktor ile iletişim kurulmalıdır.

YÜZ FELCİ

 Hamilelik döneminde ödem artışı ve bağışıklık sisteminin düşük olması, virusun (Herpes Simplex-Uçuk virusune benzer!) yüz siniri kanalı içinde ödem oluşturması ve yüz kaslarını olumsuz etkilemesi, yüz felci olma ihtimalini 2 ya da 3 kez arttırır. Özellikle gebeliğin son ayları, yüz felcinin görülme ihtimalinin yüksek olduğu dönemdir. Klinik şikayetler ile karşılaşıldığında uygun tedavi (steroid-kortizon) uzman doktor tarafından başlatılmalıdır. Tedavi sonrası, 3 hafta içinde bulguların hemen hepsi düzelir.

ASİT REFLÜ (Mide asidinin yukarıya yükselmesi)

 Hamilelik döneminde %50 oranında görülür. Yemek borusu alt sfinkter tonusunda azalma ve karın-içi basıncında artma, reflü’yü kolaylıkla ortaya çıkarır. Göğüsde yanma, öksürük, boğaz ağrısı, ses kısıklığı olabilir. Yemek yeme alışkanlığını değiştirmek, diyete dikkat edilmesi ve ilaç tedavisi, reflü rahatsızlığını belirgin ölçüde azaltacaktır. Kullanılan anti-asit ilaçların birçoğunun bebeğin gelişimine olumsuz etki yapma riski olduğundan uzman doktora danışmadan anti-asit ilaç kullanmayınız.

LARENJİT

 Artmış mukoza ödemi ve damarlanma, larenks (gırtlak) bölgesinde iltihap oluşturabilir. Larenjit (gırtlak bölgesi iltihabı), kısa süreli veya uzun süreli olabilir. İltihap giderici boğaz gargarası, bol ılık su tüketilmesi, paracetamol (Calpol, Tylol, Tamol tb.vb.) içeren ilaçların birkaç gün kullanılması yararlı olabilir. Rahatsızlığın 5-7 günden uzun sürmesi halinde, KBB muayenesi ve endoskopik gırtlak/ses telleri muayenesi, uzman doktora tedavi konusunda çok yardımcı olacaktır.

AŞIRI TÜKRÜK SALGI ARTIŞI (Hipersalivasyon)

 Hormonal değişiklikler ve karbohidrat metabolizmasindaki değişiklikler, hamile bayanlarda tükrük üretimini arttırır. Bulantı ve kusma ve reflü, bu sorunu arttırabilir. İlk aylar daha sık görülmektedir. Tükrük akışını azaltan/engelleyen etkenler de akla getirilmelidir (boğaz iltihabı, larenjit, yutma bozuklukları vb.). Tedavi nedene yönelik olmalıdır. Sık olarak dişleri fırçalama ve nişastadan fakir diyet önerilmelidir. Nadiren, ilaç tedavisi veya tükrük bezlerine yönelik girişim (ilaç enjeksiyonu) düşünülebilir.

ORTA KULAĞA AİT İŞİTME AZLIĞI (OTOSKLEROZ)

Otoskleroz adı verilen orta kulakdaki üzengi kemikçiğinin tabanının, kireçlenmeye benzer bir rahatsızlığı kadınlarda sık görülür ve genetik geçiş gösterir. Hormonal seviyelerdeki artış, hamilelik döneminde şikayetleri arttırabilir. İşitme azlığı ve çınlama ana klinik rahatsızlıklardır. Her iki kulakda görülme ihtimali daha fazladır. Eğer fazla işitme kaybı yok ise işitme cihazı önerilebilir. Cerrahi tedavi, işitme kaybının fazla olduğu durumda düşünülmelidir. Ameliyat sırasında orta kulağa girilerek, üzengi kemikçiği çıkarılarak teflon piston (protez) yerleştirilir.  Ameliyat sırasında iç kulağa zarar verme oranı %2-3 arasındadır. O nedenle ameliyat, deneyimli bir cerrah tarafından gerçekleştirilmelidir.